Langer thuis en energietransitie: koppelkansen in de wijk

Kim Oude Luttikhuis en Aleida Verheus

Het wonen in Nederland heeft te maken met twee nodige en belangrijke transities. Eén op het vlak van energie, en één om langer thuis wonen mogelijk te maken. Een ware uitdaging voor onder andere gemeenten.

Noodzaak langer thuis

Veranderingen in het zorglandschap maken het noodzakelijk dat mensen (gemiddeld) langer thuis blijven wonen en daar de nodige zorg kunnen ontvangen. Woningaanpassingen alleen zijn niet genoeg, ook de woonomgeving vraagt aandacht in de zin van bereikbaarheid, toegankelijkheid en een passend voorzieningenniveau (boodschappen, diensten, zorg en sociale mogelijkheden).

Energietransitieopgave

Provincies en regio’s gaan nu volop aan de slag met de Regionale Energie Strategie, die vervolgens uitgewerkt kan gaan worden in gemeentelijke warmtetransitieplannen. Bij deze plannen gaat het om woningaanpassingen, voor meer isolatie en nieuwe installaties. Maar het gaat ook om het aanleggen van nieuwe energie-infrastructuur in de openbare ruimte. Hèt niveau om aan de planvorming voor ‘aardgasvrij’ te werken, is het wijkniveau. Elke gemeente brengt in kaart welke kansen in welke wijken zitten voor de energietransitie en wat daarvoor het geschikte moment is.

Koppelkansen op wijkniveau

Het niveau van de wijk biedt bij uitstek koppelkansen voor integrale analyse en regie met betrekking tot de opgave ‘duurzaamheid’ én ‘langer thuis’. In beide gevallen gaat het om zowel woning-aanpassingen als aanpassing van infrastructuur in de wijk. Daarbij kan tegelijkertijd meer groen worden (terug)gebracht in stad en dorp. Dit heeft vele voordelen: minder CO2-uitstoot, betere opvang van regenwater, nieuwe verblijfs- en ontmoetings-plekken, het helpt mensen gezonder oud te worden en maakt bovendien gelukkiger (bron onderzoek van de Wageningen Universiteit).

Neem bewoners mee op reis

De gemeente en haar partners zijn aan zet om deze kansen te benutten. Het is goed om dit met de bewoners te doen, om te voorkomen dat er uitsluitend een ‘duurzaamheidspakketje’ of een ‘domoticapakketje’ wordt aangeboden daar waar meer nodig is voor goed en toekomstbestendig wonen. Zorg ervoor dat bewoners aandeelhouder worden van deze veranderingen. Kies een aanpak voor en door gebruikers (zowel huurders als eigenaren). De energietransitie en het veranderend zorglandschap worden daarmee een motor voor burgerkracht. In Zwolle en Groningen zijn daar al voorbeelden van te vinden.

Wat leren reeds uitgevoerde projecten ons?

Woningeigenaren zullen niet zonder meer willen of kunnen investeren in de aanpak van hun huis. Men ziet de noodzaak niet altijd of vindt het rompslomp. En als er te lang gewacht wordt, kunnen een val in huis of betalingsproblemen van de energienota, de mogelijkheden voor aanpak nog verder verminderen. Het is daarom taak van de gemeente om woningeigenaren goed te informeren, adviseren en ontzorgen, en hen te helpen hun woning en woonomgeving duurzamer en levensloopgeschikt te maken. Onze uitgebreide projectervaring (bij zowel gemeenten als corporaties) heeft ons geleerd dat “het gesprek” daarbij de belangrijkste hefboom is: Ga bewoners thuis en in de wijk opzoeken en praat met hen over wat zij belangrijk vinden, wat zij wensen en nodig hebben.
Ook als woningeigenaren niet kunnen investeren zijn er veel oplossingsmogelijkheden. De voorkeur heeft één leningsvorm voor zowel duurzaamheids- als langerthuis-investeringen en idealiter wordt de lening verbonden aan de woning (deze vorm is nog in ontwikkeling voor eengezinswoningen; bij VvE’s kan de Energiebespaarlening al meeverkocht worden). Verder zijn subsidies bruikbaar om mensen een extra zetje te geven. En doe vooral de deur open voor mensen die aankloppen met hun initiatief.

Lees ook het Atrivé onderzoek onder gemeenten in de Achterhoek. Wij onderzochten daar de mogelijkheden om de opgaves op woningniveau te verbinden en de inwoners goed te bedienen.

Meer weten over koppelkansen in de wijk?

Onze adviseurs duurzaamheid en wonen en zorg helpen u graag met het verkennen van uw opgaven en met het concreet werken aan oplossingen in de wijk.