‘Wet versterking decentrale rekenkamers’ aangenomen door de Tweede Kamer

Hanjo Lagas

Op woensdag 25 mei 2022 was in de Tweede Kamer de algemene beraadslaging over de “Wet versterking decentrale rekenkamers” en op 31 mei is het wetsvoorstel door de Tweede Kamer aangenomen.

Inhoud wetsvoorstel

Dit wetsvoorstel gaat over het afschaffen van de decentrale rekenkamerfunctie en het uitbreiden van de bevoegdheden van de rekenkamers. Belangrijk omdat het zowel onze democratie als de controle van het overheidsbestuur op decentraal niveau versterkt. Het schrapt de mogelijkheid van rekenkamercommissies. Het schrapt ook de mogelijkheid voor raadsleden om lid te zijn van de lokale rekenkamer. Daarnaast breidt het wetsvoorstel de onderzoeksbevoegdheden voor rekenkameronderzoek uit. Tevens introduceert het wetsvoorstel de verplichting voor waterschappen om een rekenkamer te hebben. Dit wetsvoorstel is bedoeld om ervoor te zorgen dat gemeenten en hun raden, provincies en waterschappen echt een steun in de rug krijgen door een actieve, onafhankelijke rekenkamer; ook al  omdat er de afgelopen jaren heel veel extra taken naar de gemeenten toe zijn gegaan.

Huidige situatie

In 2020 waren in 9% van de gemeenten de rekenkamers ‘slapend’. Nu, anno 2022, zijn er nog steeds 27 gemeenten zonder een actieve rekenkamer of rekenkamerfunctie. Ook zijn er 6 gemeenten waar de rekenkamerfunctie wordt uitgeoefend door uitsluitend leden van de raad. In 83 gemeenten wordt de rekenkamerfunctie uitgeoefend door zowel raadsleden als externe leden. Het landelijk beeld daarvan is ook te zien op de website www.zichtoprekenkamers.nl (hoewel het overzicht aldaar nog niet helemaal is bijgewerkt naar de actualiteit).

Doorwerkingsonderzoeken

Uit een zoektocht naar doorwerkingsonderzoeken, blijkt dat het vaak voorkomt dat raden, Staten en bestuursorganen aanbevelingen overnemen, maar dat er weinig tot niets mee gebeurt. Voorgesteld wordt om in de wet een haakje op te nemen waardoor het bestuursorgaan, het college, verplicht wordt aan te geven hoe het vervolg gegeven heeft aan de aanbevelingen. Dit wordt als amendement nu overgenomen.

Financiering van rekenkamers

Meerdere partijen pleitten ervoor inzicht te creëren in wat er per gemeente wordt besteed aan rekenkameronderzoek, weggezet per inwoner (nu is dat gemiddeld circa € 1,30). Ook is voorgesteld in overleg te gaan met de Vereniging van Rekenkamers & Rekenkamercommissies, om na te gaan welk bedrag per inwoner per gemeente toereikend zou zijn om goed onafhankelijk onderzoek te kunnen doen. Een goede rekenkamer met te weinig budget zou immers een lege huls zijn. Tijdens de beraadslaging is wel het probleem benoemd dat rekenkamers voor hun financiering afhankelijk zijn van het bestuursorgaan dat ze moeten controleren. Een paar kritische rapporten en de rekenkamer zou kunnen worden gekort op haar budget. Aan de minister wordt daarom gevraagd mogelijkheden te zoeken om de financiering van rekenkamers buiten de gemeenteraden om te doen (bijvoorbeeld via fondsen).

Belangenverstrengeling en bevoegdheid van de rekenkamer

Wat verder aan bod kwam was een mogelijke belangenverstrengeling, daar waar leden van een rekenkamer tevens zitting hadden in andere rekenkamers; vooral in die situatie waar deze rekenkamers hetzelfde onderzoek (lieten) uitvoer(d)en. De minister zal hier naar kijken.

Verder worden de genoemde onderzoeksbevoegdheden in de wet verduidelijkt. De rekenkamer is bevoegd om onderzoek te verrichten naar de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van “het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur”. In de praktijk blijkt bij gemeenten echter niet altijd duidelijk te zijn wat onder “het gevoerde bestuur” dient te worden verstaan. In de wet wordt nu duidelijk gemaakt dat hieronder wordt verstaan: beleidsvoorbereiding, -vorming, -vaststelling, -uitvoering en -effecten, maar ook het functioneren van de ambtelijke organisatie, die het gemeentebestuur bij zijn taakvervulling ten dienste staat, en de politieke organisatie van de gemeente. Ook de politieke organisatie en de ambtelijke organisatie die het gemeentebestuur ondersteunt, kunnen worden onderworpen aan rekenkameronderzoek.

Tot slot

De minister heeft ook toegezegd een handreiking te zullen ontwikkelen, samen met de VNG en de Unie van Waterschappen. Dit voor bestuursorganen om de overgang naar extern samengestelde rekenkamers te kunnen maken. Daarin zullen goede voorbeelden worden gepresenteerd. Wat nu volgt is behandeling in de Eerste Kamer. Begin 2023 komt de minister in de Kamer terug met antwoord op de gestelde vragen en resultaten naar het onderzoek voor de financiering.

Meer weten over rekenkameronderzoek dat Atrivé kan uitvoeren?

Neem contact met mij op.

 *
 *
naam@bedrijf.nl
012-3456789
 *
Hanjo Lagas
T: 06 - 25 05 17 88
E:h.lagas@atrive.nl
LinkedIn
Hanjo Lagas